به گزارش پایگاه اطلاع رسانی دبیرخانه روستا و عشایر در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به نقل از ایرنا، پانزدهم مهر در تقویم كشور روز روستا و عشایر نام گرفت. روستاییان و عشایر غیور كشور، نقش پررنگی در تولید و توسعه اقتصادی دارند و برای ایجاد اشتغال و پویایی اقتصاد روستایی باید اعتبارهای مناسبی اختصاص داد تا آنها به نظام سكونت گاهی خود وابسته باشند و به شهرها مهاجرت نكنند.

توسعه و ترویج فرهنگ روستایی با تاكید بر نقش روستا و روستاییان كشور و نیز عشایر غیور به‌ویژه در زمینه توسعه و رشد اقتصادی، زمینه ساز رفع بسیاری از مشكلات موجود در كشور است. توجه بیش از پیش به وضع معیشت مردم در روستاها و نیز عشایر كشور می تواند با ایجاد نشاط و امید در میان مردم، سبب گرم شدن كسب و كار و رونق زمینه های اقتصادی و نیز بهبود صنعت گردشگری روستایی در كشور شود، چراكه مشكل های موجود در روستاها و زندگی عشایری می تواند به شهرها تسری یافته و سرآغازی بر مشكلات در دیگر نقاط كشور باشد.

عشایر، كه به تعبیر امام (ره) ذخایر این مملكت محسوب می شوند، همواره با نقش مهم خود در تولید موثر بوده اند و غیرت و تعصب آنها در حفظ یكپارچگی سرزمینی و دفاع از وطن مثال زدنی است. زندگی عشایر غیور كشور در سیاه چادرها و كوچ فصلی آنها به نقاط مختلف كشور برای دستیابی به شرایط بهتر در پرورش دام و محصول های لبنی و تلاش بی مانند در رونق صنایع دستی كشور از جمله خدمت های این قشر زحمتكش به شمار می رود.

حفظ و حراست از این ذخایر انسانی ارزشمند، وظیفه همگان است تا با توجه به آسیب پذیر بودن این قشر، بتوان به آنها در بحران ها، حوادث غیر مترقبه، كم آبی یا بی آبی ها، سیل، انواع بیماری، آفت ها و... كمك رساند. به این ترتیب احساس دور ماندن از امكانات بهتر و قابل دسترس تر در این قشر خدوم و زحمتكش ایجاد یاس و نا امیدی نخواهد كرد و از مهاجرت و كوچ ناخواسته این مردم پاك، مهربان، صمیمی و زحمتكش برای دسترسی به شرایط بهتر به شهرها جلوگیری خواهد شد.

محور قرار دادن توسعه روستاها و محرومیت زدایی از زندگی عشایری، كمرنگ شدن مركز گرایی و شهرگرایی را در پی خواهد داشت و ارایه برنامه ریزی درست و دادن تسهیلات مناسب و ارزان قیمت، آینده درخشانی را برای این استعدادهای پنهان در كشور ترسیم و روستاها را به كانونی آباد برای تثبیت و افزایش جمعیت روستایی تبدیل خواهد كرد.

پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا به مناسبت روز روستا و عشایر با «سعید رضا جندقیان بیدگلی» معاون امور دهیاری های سازمان شهرداری ها و دهیاری های وزارت كشور و «مهدی میزبان» مدیركل دفتر مطالعات جامعه عشایری سازمان امور عشایر ایران به گفت وگو پرداخته است.

روستاییان و عشایر چه تاثیر و نقشی در توسعه دارند؟

جندقیان گفت: روستاییان و عشایر كشور، حدود 30 درصد جمعیت كشور را تشكیل می دهند. با نگاه به این جمعیت می توان دریافت كه این جمعیت بسیار مولد، كم حاشیه، كم توقع، نجیب، دور از آلودگی و معضلات كنونی شهرها، همراه با وابستگی كمتر به منابع نفتی و نیز دخیل در توسعه پایدار هستند، بنابراین توجه به این جمعیت برخوردار از این همه خصلت های مفید، ضروری است.

زندگی روستایی تا چه اندازه مورد حفاظت قرار دارد و برای خالی نشدن روستاها از سكنه چه اقدام هایی صورت گرفته است؟

جندقیان در ادامه اظهار کرد: با توجه به این كه بر مدیریت روستاها و دهیاری ها در راستای نظم بخشیدن به اوضاع روستاها تاكید می شود اما این به آن معنی نیست كه به مسایل توسعه ای كه مبتنی بر كالبد فرهنگ حاكم بر روستاها از جمله شرایط اقتصادی اجتماعی سیاسی، اكولوژیك و بوم زیستی، بی توجه باشیم. وقتی جمعیتی بزرگ و بیش از 61 هزار و 800 روستا و آبادی در كشور وجود دارد برای این كه جمعیت تحت پوشش روستاها و آبادی ها را به نوعی وابسته به نظام سكونت گاهی كنیم و آنها را به توسعه پایدار برسانیم باید یك برنامه مدون، پایدار و پویا داشته باشیم.

وزارت كشور هم به عنوان متولی امر اداره دهیاری ها بی توجه به این مساله نبوده و برای ایجاد اشتغال و پویایی اقتصاد روستایی اعتبارهای خوبی را تخصیص داده است، برای رونق بازارچه های محلی، كشاورزی و تغییر الگوی كشت، بخش خدمات و ورود اقتصاد دانش بنیان تلاش های بسیار صورت گرفت و در آینده نزدیك اثرهای آن دیده خواهد شد.

حاشیه نشینی و آسیب های اجتماعی كه پیامد آن است را چگونه می توان كنترل كرد؟ آیا بی توجهی به زندگی روستاییان و عشایر می تواند به این معضل اجتماعی دامن بزند؟

جندقیان در پاسخ به این سوال اظهار داشت: كلمه سخیفی در ادبیات جغرافیایی سكونت گاهی وارد شده است با عنوان «مهاجرت بی رویه». این مهاجرت ها نه تنها بی رویه نیستند كه كامل منطبق بر رویه اند چون انسان ها هوشمند هستند، اندیشه دارند و متناسب با آن اندیشه و تفكر برای كسب درآمد بیشتر، رسیدن به وضعیت با ثبات امنیتی بیشتر برای تحصیل خود و فرزندان خود و نیز برخوردار شدن از بهداشت و درمان مناسب تر مهاجرت می كنند. این امكانات در شهرهای بزرگ بیشتر در دسترس است و آنها نیز وضع مالی نا مناسب و محدودیت درآمد دارند، بنابراین ناچار هستند به حاشیه شهرها مهاجرت كنند، چرا كه زندگی در آنجا برای آنها ارزان تر تمام خواهد شد.

به نظر می رسد توزیع خدمات، توزیع شان اجتماعی و اوضاع اقتصادی برای روستاییان و شهرنشینان كشور نامتوازن و نا متعادل است، بنابراین مردم نمی توانند در روستاها بمانند. فردی كه در روستا كار می كند و در تنش اقلیمی، در اوضاع و احوال اقتصادی و شرایط نامتعادل زیستی قرار دارد و شغل، ثبات اجتماعی و اقتصادی خود را در روستا در خطر می بیند، پس حتما مهاجرت می كند. امید آن می رود تا بتوان با فراهم آوری زمینه های اشتغال و شان بخشی به عرصه های روستایی، امنیت شغلی، ثبات اقتصادی و اجتماعی، احساس هویت و امنیت فرهنگی و سیاسی در روستاییان، شرایط ماندگاری در روستاها را فراهم كرد و كمتر مصیبت حاشیه نشینی را كه امروزه كلان شهرها را درگیر كرده، شاهد بود.

شرایط ایده آل برای زندگی در روستاها و اشتغال تا چه اندازه فراهم است كه از مهاجرت به شهرها، تمركز گرایی و بیكاری جلوگیری شود؟ آیا می توان به مهاجرت معكوس امیدوار بود؟

جندقیان بیان داشت: آنچه كه آمار و ارقام نشان می دهد حدود 28 درصد جمعیت كشور اینك در روستاها زندگی می كنند. نكته جالب این است كه با نگاهی به میزان جمعیت روستایی از ابتدای انقلاب تاكنون در سال های ابتدایی انقلاب حدود 24 میلیون تن جمعیت روستایی وجود داشت. در 1395 خورشیدی جمعیت روستاهای كشور به 20 میلیون و 840 هزار تن رسید؛ یعنی به طور تقریب مشاهده می شود جمعیت روستایی كشور در بازه زمانی حدود40 سال از حدود 20 میلیون و اندكی بیشتر، تغییر چندانی نكرده است و به این معناست كه زمینه نگه داشت جمعیت كه نخستین فاكتور آن اشتغال محسوب می شود، ایجاد نشده است.

بیكاری عاملی است كه مردم را به مهاجرت تشویق می كند و امروز با نگاهی به شهر تهران نیز می توان این را دید كه چه تعداد از مردم روستایی كه جمعیت مولد كشور بوده اند به شهرهایی مثل تهران آمده اند. اگر مطابق بیانات ارزشمند مقام معظم رهبری كه امسال را سال اقتصاد مقاومتی، اشتغال و تولید نامیده اند، تمركز بر اشتغال واقعی و تولید عرصه روستایی قرار داده شود، زندگی آسان تر و درآمد بهتر را در روستاها شاهد خواهیم بود.

«مهدی میزبان» مدیركل دفتر مطالعات جامعه عشایری سازمان امور عشایر ایران نیز در ادامه این گفت وگو به سوال هایی در ارتباط با عشایر پاسخ داد.

توجه به جامعه عشایری كشور و اهمیتی كه حضور آنها در مشاركت در بخش تولید و اقتصاد دارد را چگونه ارزیابی می كنید؟

مهدی میزبان گفت: جامعه عشایری پس از انقلاب اسلامی در طول برنامه های 6 گانه كانون توجه بوده اند. خدمات ارزنده ای در حوزه های زیر بنایی و خدمات رفاهی شامل حال این قشر شد. نتیجه اجرای این برنامه ها را در افزایش شاخص های توسعه در حوزه های زیربنایی اعم از اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و... می توان مشاهده كرد.

بنا به ویژگی های جامعه عشایری و مناطق زیست آنها، در جاهایی محدودیت ها و محرومیت هایی دیده می شود. یكی از دلایل پایداری نسبی برخی چالش ها در جوامع عشایری همین مناطق استقرار آنها شامل مناطق دور افتاده، حاشیه ای و صعب العبور است كه امكان استقرار خدمات به وسیله ارگان های مختلف را با محدودیت هایی مواجه می سازد. از طرفی دیگر حضور فصلی عشایر كه در تعریف های مربوط به كف استانداردها در برخی از مناطق، ممكن است كمتر از 20 خانوار باشند نیز آنها را از دریافت برخی امكانات محروم می كند. كوچندگی و دور افتادگی عشایر از مراكز ارایه برخی از خدمات وامكان برخورداری همراه با محدودیت ها، اجازه دسترسی را به آنها نمی دهد كه از آن جمله می توان به مراكز بهداشتی ودرمانی و نیز امكان دسترسی به مراكز آموزشی به ویژه بعد از دوره ابتدایی اشاره كرد.

هر چند اینك در بسیار ی از مناطق عشایری بیش از 50 مدرسه «یك دانش آموزی» وجود دارد و این یعنی آموزش وپرورش مانع محروم ماندن حتی یك دانش آموز می شود. اما در آموزش بعد از دوره ابتدایی ریزش بسیاری مشاهده می شود.

برای رفع مشكلات و محرومیت های موجود در میان عشایر كشور چه تدبیرهایی اندیشیده شده است؟

مدیركل دفتر مطالعات جامعه عشایری سازمان امور عشایر ایران اظهار داشت: در سال 1395 شورای عالی عشایر چند طرح بسیار مهم را تصویب كرد كه شامل ارایه خدمات آموزشی، ترویجی و فرهنگی به مناطق عشایری می شود. طرح به تصویب هیات دولت رسیده است و بیش از 16 دستگاه و سازمان در این خصوص مسوولیت دارند، این طرح درمرحله برنامه ر یزی قرار دارد تا در طول برنامه ششم در حوزه های آموزش های رسمی و ترویجی برای توانمند سازی درحوزه های كار و فعالیت، ارایه خدمات صورت گیرد.

همچنین در حوزه بهداشت و درمان نیز طرحی تصویب و در حال طی مراحل آخر است تا با ارایه به دولت وابلاغ آن به واحدهای مربوطه، خدمات به صورت ثابت و سیار در منطقه های استقرار عشایر به آنها ارایه شود. امسال بیش از هفت هزار میلیارد ریال از محل های مختلف برای رونق كسب وكار و تولید و اشتغال به صورت وام با كارمزدهای بسیار اندك برای عشایر عزیز در نظر گرفته شد كه می توان به طرح زنجیره تولید گوشت عشایری اشاره كرد و شامل مرحله پروار بندی تا بسته بندی، بازاریابی و...می شود. اتحادیه و تعاونی های عشایری و كارها را به صورت پیوسته پیگیری می كند تا عشایر متناسب با زحمتی كه متحمل می شوند دستمزد دریافت كنند. همچنین امسال ضررهای دامداران در مورد دام زنده تا حدودی جبران شد و عشایر در این زمینه سال خوبی را سپری كردند.

مهم ترین مشكل عشایر آسیب پذیری بسیار زیاد این قشر در برابر خشكسالی است چرا كه زندگی عشایر به علوفه مرتعی وابسته است و علوفه مرتعی هم به میزان بارش بستگی دارد. سازمان امور عشایر و ستاد بحران در سال های اخیر برای عشایر آسیب دیده از خشكسالی سعی در جبران خسارت ها داشته و دارد. از دیگر مشكلات عشایر می توان به محرومیت زنان در دسترسی به خدمات آموزشی، درمانی، رفاهی و... اشاره كرد. برای حل آن، صندوق های خُرد زنان راه اندازی شد كه با دادن اعتبارهایی به زنان می توانند در تولید، كسب و كارهای خانگی و صنایع دستی خودكفا باشند و تعاونی های عشایری نیز وظیفه بازاریابی و بازار رسانی محصولات را بر عهده دارند.

امید آن می رود كه با اجرای این برنامه ها شاهد تسهیل شرایط كوچ و اسكان در جامعه عشایری باشیم و كوچندگی باعث محرومیت زنان و كودكان عشایر از خدماتی كه نظام برای آنها در نظر گرفته است نباشد. هرچند تاكنون خدمات مناسب و گسترده ای به عشایر عزیر كشور ارایه شده اما تا تحقق شرایط ایده آل هنوز فاصله هست.

عضویت در خبرنامه

ایمیل خود را در کادر زیر وارد کنید

با عضویت در خبرنامه از اخرین اخبار مطلع شوید، ما برای شما اخرین اخبار را ارسال میکنیم

اوقات شرعی

- -